Een Australisch knaagdier waarvan niemand de naam kende, werd in 2019 het eerste zoogdier dat officieel ten prooi viel aan klimaatverandering: de zeespiegel steeg en overspoelde de holen van de Melomys rubicola, waardoor deze soort uitstierf. Drie jaar eerder "verbrandde" een hittegolf het Great Barrier Reef: binnen enkele weken stierven de koralen in het noordelijke deel af.
Om bedreigde soorten te beschermen, hebben landen al geruime tijd natuurgebieden een beschermde status gegeven. Nederland heeft 162 van dit soort gebieden met een oppervlakte van bijna 2,5 miljoen hectare. Maar wanneer het klimaat verslechtert, dreigen deze gebieden de dieren die er leven op te sluiten in een onveilige omgeving. Daarom moeten we verder denken dan alleen de bestaande natuurgebieden beschermen. Een van de oplossingen is misschien voor de hand liggend, maar wel heel effectief: de beschermde gebieden met elkaar verbinden om flora en fauna veerkrachtiger te maken.
Een kort overzicht:
- Ja, dieren lijden onder de klimaatverandering: hitte, droogte ende stijging van de zeespiegel dwingen hen te vluchten of leiden zelfs tot de dood.
- Beschermde gebieden raken verstrikt in een tegenstrijdige situatie: ze beschermen soorten door de begrenzing, maar die kunnen vervolgens niet ontsnappen.
- Het LIFE-project Natur’Adapt (2018-2023), waarvan Stichting Capellino de belangrijkste particuliere partner is, is methoden en instrumenten aan het ontwikkelen om te onderzoeken hoe we beschermd natuurgebied goed op klimaatverandering kunnen aanpassen.
- Via het Europese Burgerinitiatief ‘Nature has no borders’ roept de stichting de EU op om de natuur in Europa weer met elkaar te verbinden via een coördinatiekader voor ecologische connectiviteit tussen landelijke ecosystemen en binnenwateren.
Klimaatverandering beïnvloedt gebieden en hun bewoners, inclusief dieren, op manieren die we ons slechts gedeeltelijk kunnen voorstellen. Het verandert het ritme van de seizoenen, beïnvloedt de soort vegetatie en de insecten waar dieren zich mee kunnen voeden, het verschuift de klimaatzones sneller naar het noorden dan dieren kunnen migreren, het verwarmt de zeeën en het veroorzaakt extreme weersverschijnselen.
En zelfs beschermde natuurgebieden blijven niet gespaard. Integendeel, ze raken verstrikt in de paradox dat een grens die is getrokken om de dieren te beschermen, een dodelijke val kan worden in het geval van extreme hittegolven, overstromingen of bosbranden.
In 2022 legde een uitzonderlijke hittegolf in Gironde, in het zuidwesten van Frankrijk, meer dan 20.000 hectare beschermd bos in de as. De slachtoffers waren niet alleen de bomen: ook wilde zwijnen, reeën, insecten en vogels kwamen hierbij om.
Vanuit deze situatie is LIFE Natur'Adapt ontstaan, een project waarvan Stichting Capellino, dat naast de Europese Unie en andere overheidsinstanties, de belangrijkste partner is, met een investering van 187.630,08 euro.
Réserves Naturelles de France en tien andere partners hebben de gevolgen van klimaatverandering op 21 beschermde gebieden onderzocht en geëxperimenteerd met manieren om het beheer daarvan aan te passen om de achteruitgang van de biodiversiteit daarbinnen een halt toe te roepen.
In 2023 is hieruit een methodologische gids voortgekomen, die geen wetenschappelijke studie in strikte zin of de definitieve oplossing voor een voortdurend veranderend probleem is. Wel geeft het alle Europese beheerders van beschermde gebieden de instrumenten om de effecten van klimaatverandering te kunnen beoordelen en te kiezen of ze de verandering willen tegengaan, accepteren of sturen. Hierin wordt de nadruk gelegd op ecologische verbindingszones en connectiviteit als oplossing.
Het principe is eenvoudig. Als dieren zich niet kunnen verplaatsen door gebieden die door menselijke activiteiten zijn versnipperd, moeten er verbindingszones worden (her)aangelegd om dit mogelijk te maken. Het is dezelfde logica die Stichting Capellino ertoe heeft aangezet zich niet langer te beperken tot het "financieren" van projecten die zich focussen op ecologische connectiviteit, maar die projecten te gebruiken om de Europese en nationale instellingen te laten zien dat "het wel kan".
Versnipperde gebieden kunnen weer met elkaar worden verbonden en dat is zelfs voordelig. Er zijn particulieren te vinden die bereid zijn te investeren, zoals Pier Giovanni en Lorenzo Capellino, die in 2018 Almo Nature aan de Stichting hebben geschonken, zodat alle nettowinst ten goede komt aan de natuur.
Er kan een Reintegration Economy worden opgebouwd die de grondstoffeneconomie vervangt, evenals een coördinatiekader voor ecologische connectiviteit tussen landelijke ecosystemen en binnenwateren op Europese schaal. Daartoe heeft Stichting Capellino bij de Europese Commissie het burgerinitiatief ‘Nature has no borders’ ingediend, dat op 19 mei geaccepteerd is en binnenkort van start gaat met het verzamelen van handtekeningen.
Want de natuur kent immers geen grenzen.
Wat betekent dit?
Dat elke keer dat je de voerbak van je hond of kat vult met Almo Nature, dit ten goede komt aan de biodiversiteit, de motor van het leven.
